Džamija Hadži-Alije Hadžisalihovića (Ćuprijska džamija) u Stocu
Ovo je treća džamija po starini u Stocu. Locirana je neposredno uz lijevu obalu Bregave, pedesetak metara zapadno od čuvene stolačke Inat-ćuprije otuda je u narodu prozvana Ćuprijska džamija. Do izgradnje džamije ovaj dio Stoca zvao se Hamam-mahala, po hamamu (javnoj banji) koji je koncem XVI ili početkom XVII stoljeća podigao ovdje Silahdar Husein-paša. Od izgradnje džamije, mahala, nastala oko nje, zove se u izvorima i Hadži-Alina mahala.
Džamija je zadužbina hadži Alije, sina Hasana, o kome ništa pouzdano ne znamo. Iz vakufname saznajemo da je vakif bio porijeklom iz kasabe Stoca u Hercegovačkom sandžaku i da je u vrijeme podizanja džamije i mekteba uz nju živio u Kairu u Egiptu (Misir). Predanje o njemu zna samo toliko da je vršio neku vojnu funkciju i bio vojni zapovjednik. Služba ga je, sigurno, odvela u daleki Egipat gdje mu se pružila prilika da se obogati i da ode u Meku i hadž obavi. U vakufnami dalje stoji da je on umro u Kairu prije nego su dovršene njegove zadužbine u Stocu i tamo u nekom mezarju sahranjen. To je bilo oko 1734. godine. Najvjerovatnije je ukopan u Maloj ili Velikoj Karafi, starim kairskim mezarjima, gdje je sahranjena većina Bošnjaka koji su okončali ovodunjalučki život u osmanskom Kairu. Tu su, primjera radi, ukopani Ali-paša Hadim, Ahmed-paša Sarhoš, Junus-paša, Bećir-paša i dr.
Ovo nije jedinstven slučaj da jedan naš čovjek živeći u Egiptu ili nekoj drugoj dalekoj zemlji sjeti se svoje domovine i da, šaljući novac iz te zemlje, podigne zadužbinu u svom rodnom mjestu. Osnivači Atmejdani medrese u Sarajevu i jedne u Livnu, živjeli su također u Egiptu kada su podizane njihove zadužbine u rodnim im mjestima. Mustajbeg Skenderpašić živio je u Tripolisu kada je podizana njegova džamija Skenderija u Sarajevu. I Silahdar Husein-paša, koji je bio u rodbinskoj vezi sa stolačkim Šarićima, živio je u Istanbulu kada su podizane njegove zadužbine u rodnom mu mjestu Stocu.
Prvi mutevelija njegovog vakufa bio je izvjesni hadži Salih, koga je bio odredio i kao izvršioca svoje oporuke. Hadži Salih je po svoj prilici bio u tješnjoj rodbinskoj vezi sa Hadži Alijom. Možda su njih dvojica zajedno bili na hadžu, da bi pri povratku Hadži Alija dao hadži Salihu novac za izgradnju mekteba i džamije u Stocu. Zanimljivo je spomenuti da se Hadži Alija u kasnijim izvorima spominje pod prezimenom Hadžisalihović. Očito da su potonje generacije Hadži Aliju na ovaj način povezivali sa hadžijom Salihom koji je bio, kako smo već spomenuli, izvršitelj njegove oporuke, nadglednik izgradnje njegovih zaklada te prvi njihov mutevelija.
Džamija Hadži Alije Hadžisalihovića je sagrađena prije ševala 1148. godine, odnosno 14. februara 1736. godine, kako se razumije iz vakufname, koja je te godine napisana. Kako je izgledala i koliko je dimenzija imala ta zgrada nije poznato. Ona je, zacijelo, bila malehna i bez munare. Iz tariha (hronograma) koji je uklesan u ploču iznad ulaznih vrata stoji da ju je 1179. godine po Hidžri (1765/66 godine) proširio neki hadži Muhamed. Pretpostavlja se da je džamija proširenjem tog hadži Muhameda dobila munaru i sadašnji izgled. Ovaj tarih se sastoji od osam stihova, a sastavio ga je neki
nepoznati stolački pjesnik-epigrafičar.
Bregava je u ta prijašnja vremena često plavila dio Stoca gdje se nalazi Hadži Alijin vakuf. Moguće je da je džamija proširena nakon jedne velike poplave koja je bila ozbiljno oštetila džamiju. Primjera radi, poznato je da se u novembru 1789. godine zbila velika poplava kada je Bregava poplavila svu Hadži Alijinu mahalu, a time i njegove zadužbine, načinivši veliku štetu.
Prema priči Stočana, otkako je džamija izgrađena, porodica Mehmedbašić vodila je računa o njoj. Tako bi nakon svake poplave i oštećenja džamije dotična porodica opravljala džamiju od dobrovoljnih priloga koje bi skupljala od muslimana Stoca, davajući pritom najveće priloge.
Džamija je građena od tesanog kamena sa četverovodnim krovom. Krov je prvobitno bio pod kamenim pločama, kasnije, do prije zadnjeg rata pod crijepom, a danas, nakon obnavljanja, ponovo pod kamenim pločama. Unutrašnji prostor džamije je 8,76×7,97 metara (69,81 m2), a ako računamo zidove i sofu onda su njene dimenzije 10,34×12,37 me-tara (127,91 m2).
Džamijska munara je visoka 18,13 m. Njena osnovica, visine 3,94m, ima četverokutni presjek i dijelom je zidana kao dio jugozapadnog zida džamije. Presjek munarine kace čini istostranični dvanaestokutnik. Munara je zidana kamenom tenelijom. Ulaz u nju je direktan, na visini od 2,61 m, preko spoljnjeg dvokrakog stepeništa, zidanog od 10 kamenih basamaka, koji su dozidani uz jugozapadni zid.
U džamijskom haremu (dvorištu) nalazi se šadrvan i čatrnja. Šadrvan je za života iz svoje oporuke sagradio i u njega doveo vodu iz Bregave Junuz Mehmedbašić, član časne muminske porodice o kojoj je već bilo riječi. Na osnovu natpisa na šadrvanu doznajemo da je završen 20. oktobra 1935. godine. Za čatrnju se ne zna kada je sagrađena niti čija je zadužbina. Ispred džamije su ranije tekli havuzi (kanali), dovedeni iz Bregave, iz kojih se voda koristila za uzimanje abdesta. Harem džamije krase i čempresi, od kojih su do danas sačuvana samo tri.
Mekteb se nalazio jugozapadno od džamije, između džamije i kuće, čiji su današnji vlasnici porodica Turković. Muallimsku dužnost obnašali su imami džamije. Zatvoren je 1920. godine. Zgrada mekteba je kasnije služila neko vrijeme kao stolarska radionica, a onda je srušena. Danas se na mjestu zgrade mekteba nalazi lijepo uređena i zasađena bašča.
Džamija je preživjela sve nedaće tokom svog višestoljetnog postojanja, tj. nije nikad bila srušena. Tako je i bilo sve dok ratni vihor tokom agresije na Republiku Bosnu i Hercegovinu nije stigao u Stolac. Sve stolačke džamije, pa tako i džamija Hadži Alije Hadžisalihovića nastradala je od ustaške ruke ljeta 1993. godine.
Džamiju je 27. jula 1993. godine zapalila, a 2. augusta iste te godine minirala i srušila ustaška vlast tzv. Herceg-Bosne u Stocu. Građevinski materijal odvezen je u korito rijeke Radimlje, u blizini šljunkare.
Područje i ostaci građevinske cjeline ove džamije su 2003. godine proglašeni nacionalnim spomenikom BiH te su uvršteni na Privremeni spisak nacionalnih spomenika BiH odlukom koju je donijela Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika, na sjednici održanoj od 21. do 27. januara 2003. godine.
Dotična komisija je sljedeće godine, na 15. sjednici održanoj od 6. do 10. jula 2004. godine, donijela odluku o brisanju područja i ostataka graditeljske cjeline Hadži Alije Hadžisalihovića džamije sa Privremene liste i uvrštavanju istih na stalnu listu nacionalnih spomenika BiH.
Na koncu je obnovljena 2010. godine. Svečano otvorenje je bilo 24. jula 2010. godine.
